Hazırlık (Set-up) Aşaması

BRCA1, BRCA2, MLH1, MSH2, APC gibi bazı gen bölgelerindeki  genetik değişimlerden (mutasyon) kaynaklanan kanser predispozisyonu veya ailesel kanser sendromu öyküsü bulunan çiftler, preimplantasyon genetik tanı (PGT) işlemi ile doğacak çocuklarında bu klinik tablonun oluşma ihtimalini ortadan kaldırmak isteyebilmektedirler.

Ailesel kanser sendromları için uygulanacak PGT öncesinde yapılması zorunlu olan set-up işlemleri tek gen hastalıklarında uygulanan ön hazırlık işlemleri ile aynıdır. Bu tür durumlarda da set-up aşamasına geçilebilmesi için mutlaka ailede bu tabloya neden olan genetik değişimin (mutasyon) belirlenmiş olması gereklidir. Sadece klinik olarak tanı konmuş ailesel kanser sendromlarında set-up ve buna bağlı olarakta PGT uygulamasının yapılabilmesi teknik olarak mümkün değildir.

Mutasyonların belirlendiği ailelerde de PGT işleminin uygulanabilmesi için bazı şartlar mevcuttur. Bunlardan en önemlisi olan set-up aşaması, PGT işleminin tek bir hücrede (single cell) yapılacak olması nedeniyle gereklidir. Embriyo aşamasındaki genetik incelemelerin tek hücrede yapılması bir takım zorlukları da beraberinde getirir. Çalışmanın, çok az miktardaki DNA örneğinde yapılmasından kaynaklanan sonuç alamama ve yanlış tanı gibi riskler ortaya çıkmaktadır. Bu sorunların aşılması veya minumuma indirilmesi için hem kullanılacak malzemelerin optimum düzeyde çalışıp çalışmadıkları önceden kontrol edilir hem de embriyoda incelenecek gen bölgesine yakın olan ve aileden aileye değişiklik gösteren informatif marker lar belirlenir.

Mutasyonların konfirme edilmesi, embriyolarda yapılacak olan PGT işleminde kullanılacak hastalığa özgü dizilerin dizayn edilmesi ve üretilerek tek hücre üzerinde denenmesi, hata payını azaltmak için kullanılan aileye özgü olan informatif marker ların belirlenerek üretilmesi ve denenmesi sonrasında set-up aşaması tamamlanmış olur.

Kanser predispozisyonu için yapılan set-up uygulamasının aşamaları

  • Anne ve babadan EDTA'lı kan numunesi ve yanak mukozasından hücre örneği alınması
  • Hastalığa neden olan mutasyon(lar) belirlenmemiş ise kan örneklerinde DNA analizi yapılarak saptanması*
  • Mutasyon önceden belirlenmiş ve set-up yapılan merkezde çalışılan bir hastalık ise konfirme edilmesi
  • Mutasyon önceden belirlenmiş ve set-up yapılan merkezde çalışılmıyor ise mutasyona özgü dizinin dizaynı ve üretilmesi
  • Bu dizilerin (primer) mutasyonun konfirme edilmesi için kullanılması ve tek hücrede çalışıp çalışmadığının denenmesi
  • İncelenen gen bölgesine yakın ve o aileye özgü informatif marker ların belirlenmesi ve üretilmesi
  • Bu informatif marker ların çalışıp çalışmadığının tek hücrede denenmesi
  • Tüm aşamaların tamamlanmasından sonra tüp bebek merkezine ve aileye set-up ların hazır olduğu bilgisi verilir
  *DNA örnekleri, hastalığa neden olan genetik bölgenin hangi noktasında değişim (mutasyon) bulunduğunun saptanması için genellikle bu
    gen bölgesini çalışan yurtiçi veya yurtdışı bir merkeze gönderilir. Bu testler bazen 3-4 ay sürebilmektedir. Analiz sonrasında mutasyonun
    tanımlanması durumunda PGT işleminde incelenecek hedef bölge belirlenmiş olur ve set-up çalışmaları başlatılır.