Hazırlık (Set-up) Aşaması

Yapısal kromozom bozuklukları için embriyolarda yapılan preimplantasyon genetik tanı (PGT) işlemi, kan vb. örneklerden yapılan genetik testlere göre çok daha zor ve zahmetlidir. İşlemin, embriyodan alınan tek bir hücre (blastomer) üzerinde yapılması bunun en büyük nedenidir.

Translokasyon, inversiyon gibi dengeli yapısal kromozom bozukluklarının saptandığı aielerde PGT işlemi öncesinde, uygulamanın kromozomal bozukluğa spesifik malzemeler seçilerek tek bir hücrede yapılacak olması nedeniyle set-up adı verilen bir ön hazırlık yapılması gereklidir. Set-up çalışmasında ilk olarak embriyoda incelenecek kromozom bölgeleri için gerekli problar belirlenir. Daha sonra, çalışmada ortaya çıkması muhtemel sorunların aşılması veya minumuma indirilmesi için bu probların optimum düzeyde çalışıp çalışmadıkları kontrol edilir.

Saptanmış olan dengeli bozukluğun embriyo aşamasında saptanabilmesi amacıyla sıklıkla floresan in situ hibridizasyon (FISH) yöntemi kullanılır. FISH yönteminin uygulanabilmesi için gerekli olan ve ailedeki translokasyona özgü seçilen FISH probları her zaman uygulamanın yapılacağı laboratuvarda mevcut değildir. Bu nedenle, mevcut olmayan probların üretici firmalara sipariş verilerek temin edilmesi gerekli olabilir.

Bu tür dengeli görülen yapısal kromozom bozukluklar nadir durumlar kişilerde klinik bir bulguya veya hastalığa yol açmaz. Bununla birlikte, olgunlaşma süreci sonunda kromozom sayısının yarıya indiği üreme hücrelerinde (sperm ve yumurta) yüksek oranda dengesiz kromozomal bozukluklarına neden olurlar. Üreme hücrelerinde gözlenmesi muhtemel bu kromozomal bozukluklar, translokasyonun gözlendiği kromozomlar veya inversiyonun meydana geldiği kromozom ile ilişkilidir.

İnsanlarda, 24 farklı kromozom bulunması ve bu kromozomların üzerinde yeralan bir çok farklı noktada kırılmalar meydana gelebilmesi translokasyon ve inversiyon tipinin binlerce olasılığını da beraberinde getirir. Bu nedenle, her translokasyon veya inversiyon ayrı ayrı değerlendirilerek FISH analizinde kullanılacak problar belirlenir.

Embriyolarda yapılacak olan PGT işleminde kullanılacak hastalığa özgü FISH problarının belirlenmesi, laboratuvarda bulunmayanların sipariş edilerek temin edilmesi ve gerekli olması durumunda probların translokasyonlu aile bireyinin kan örneğinde denenmesi sonrasında set-up aşaması tamamlanmış olur.

Yapısal kromozom bozuklukları için yapılan set-up uygulamasının aşamaları

  • Translokasyonlu/inversiyonlu kişiden heparinli kan numunesi alınır.
  • Saptanmış olan anomali tipine özel FISH problarının belirlenmesi
  • Mevcut olmayan FISH problarının temin edilmesi*
  • FISH problarının kan örneğinde denenmesi
  • Tüm aşamaların tamamlanmasından sonra tüp bebek merkezine ve aileye set-up ların hazır olduğu bilgisi verilir
  *FISH probları; sadece belirli firmalar (Vysis, Cytocell, Kreatech vb.) tarafından üretilmektedir.Kullanılması düşünülen prob(lar) laboratuvarda 
    mevcut değilse sipariş edilerek 2-3 hafta içerisinde temin edilir. Bu süre bazen 6 haftayı bulabilmektedir.