Otozomal Dominant Hastalıklar

Nörofibromatozis, polikistik böbrek hastalığı gibi otozomal dominant hastalıkların sonraki nesillerde ortaya çıkma risklerinin yüksek olması (%50) nedeniyle bu tür bireylerin bulunduğu çiftlere preimplantasyon genetik tanı (PGT) önerilmektedir.

Aynı loküste yer alan bir gen çiftinin birinde oluşan fonksiyonel değişikliğin hastalığın oluşması için yeterli olduğu hastalıklar otozomal dominant kalıtım örneği gösterirler. Bu hastalıklarda sıklıkla normal gen ürünü yapısal bir proteindir. Aile ağacı dikey bir patern gösterir. Genetik hastalık her kuşakta kendini gösterir ve hastalığın saptandığı kişinin (indeks olgu) etkilenmiş bir ebeveyni bulunur. Otozomal dominant kalıtılan hastalıklarda etkilenmiş kişinin çocuklarında hastalığın ortaya çıkma riski hasta kişinin ve çocuklarının cinsiyetinden bağımsız olarak her gebelikte %50’dir.

Yukarıda bahsedilen klasik kalıtım modelinin aksine otozomal dominant hastalıkların çoğu de novo mutasyonlardan kaynaklanır ve bu nedenle de etkilenmiş bir ebeveyn saptanamayabilir. Ayrıca dominant hastalıklar da hastalığın aktarıldığı kişide fenotipik bulguların şiddeti değişiklik gösterebilir (ekspressivite) veya mutant genin aktarıldığı kişide hastalık ortaya çıkmayabilir (penetrans kaybı). Bu nedenle hastalığın her kuşakta kendini göstermesi ve dikey aile ağacı paterni gözlenmez. Diğer istisnai durumlardan biriside hastalığın sadece ebeveynlerden birinin gamet hücrelerindeki mutasyonlardan kaynaklanmasıdır. Bu durumda, de novo bir mutasyon nedeniyle oluştuğu düşünülen ve bu nedenle de tekrarlama riski olmadığı kabul edilen bir hastalıkta risk bu mutasyonun germ hücrelerinde taşınma oranına göre değişiklik gösterir.

Sık gözlenen otozomal dominant hastalıklar 

  • Nörofibromatozis tip 1
  • Akondroplazi
  • Polikistik böbrek hastalığı
  • Hipokondroplazi
  • Charcot-Marie-Tooth sendromu
  • Tuberöz skleroz
  • Osteogenezis imperfekta
  • Familyal hiperkolesterolemi
  • Marfan sendromu
  • Multipl endokrin neoplazi
  • Ehlers-Danlos sendromu
  • Herediter sferositoz
  • Fasyoskapulahumeral distrofi
  • Von Hippel-Lindau hastalığı
  • Herediter multipl ekzostoz
  • Herediter hemorajik telenjiektazi