X Kromozomuyla Kalıtılan Hastalık Öyküsü

X-linked resesif hastalıklar tüp bebek aşamasında iki farklı teknik ile incelenebilmektedir. Günümüzde, X kromozomu ile kalıtılan hastalıkların DNA testleri ile embriyo aşamasında tanımlanması daha sık tercih edilmektedir. Ancak; sadece, hastalık tanısının DNA testi ile kesinleşmiş olduğu ailelerde kullanılabilmesi ve diğer tekniğe (FISH) göre yüksek maliyete sahip olması nedeniyle pratikte daha az uygulanabilmektedir. Ayrıca, FISH tekniğine göre daha gelişmiş cihaz donanımı ve bu konuda özel eğitim almış kişilere ihtiyaç durulması bu yöntemin sadece belirli merkezlerde uygulanabilmesine imkan kılmaktadır.

PGT uygulamasını yapacak merkezin bu teknolojiye sahip olmadığı ve hastalık tanısının sadece klinik olarak konabildiği aileler ile ekonomik olarak bu uygulamayı karşılaması mümkün olmayan çiftlerde floresan in situ hibridizasyon (FISH) tekniği kullanılmaktadır. Ülkemizdeki yasalara göre cinsiyet tayini yasaklanmış olmakla birlikte bu tür X'e bağlı kalıtılan hastalıklar için embriyo aşamasında cinsiyet seçimine izin verilmiştir.

X kromozomu ile kalıtılan DNA hastalıkları, nadir durumlar dışında sadece erkeklerde gözlenir. Erkeklerde tek bir X kromozomu bulunması nedeniyle X'e bağlı hastalıklar için taşıyıcılık söz konusu değildir. Hasta erkek bireylerin erkek çocuklarında hastalık veya taşıyıcılık riski bulunmazken kız çocuklarının tümü taşıyıcı olmaktadır. Kadınlarda, iki X kromozomu bulunduğu için sadece taşıyıcılık gözlenir ve hastalık ortaya çıkmaz. Taşıyıcı kadınların erkek çocuklarının hasta olma riski her gebelik için %50 iken kız çocuklarının %50’sinde taşıyıcı olma riski mevcuttur.

X'e bağlı resesif hastalıklar kadınlarda nadir durumlarda gözlenebilmektedir. Dozaj kompanzasyonu nedeniylekadınlarda bir X kromozomu randomize olarak inaktive olur ve normal şartlarda X kromozomal resesif bir hastalık için taşıyıcı olan kadında vücut ve üreme hücrelerinin yarısında normal geni taşıyan X kromozomunun, diğer yarısında ise mutant geni taşıyan X kromozomunun inaktive olması beklenir. Ancak bazen hücrelerin çoğunluğunda normal geni taşıyan X kromozomunun inaktive olması nedeniyle hastalık ortaya çıkabilir.

Ayrıca, X kromozomu ile otozomal kromozomlar arasında meydana gelen translokasyonlarda genetik yapının korunması amacıyla nonrandomize olarak translokasyonun gözlendiği X kromozomu korunur ve normal X kromozomu inaktive olur. Kişi, translokasyonun gözlendiği X kromozomu üzerinde mutasyona uğramış bir gen taşıyorsa bu durum hastalığın ortaya çıkmasına neden olabilir.

X kromozomu ile kalıtılan tek gen hastalıklarında PGT'nin avantajları

  • Embriyolar dış ortamda oluşturulduğu için anne adayına transfer edilmeden önce genetik tanıya imkan vermesi
  • Normal yolla oluşan gebeliklerin aksine tüp bebek tedavisinde çok sayıda embriyo elde edilebilmesi
  • Elde edilen çok sayıdaki embriyo içerisinden dişi (XX) embriyoların tanımlanabilmesi
  • Bu sayede, gebelik kayıplarının önüne geçilerek devam eden bir gebeliğin sağlanabilmesi
  • Sonuçta da ailenin sağlıklı bir çocuk sahibi olmasının sağlanması